TYY Maarif Modeli 10.Sınıf Tarih Osmanlı Devletinde Hukuk,Toprak Yönetimi ve Ordu

Osmanlı Hukuk,Toprak ve Ordu Sistemi

 Giriş

Osmanlı hukuku, "İkili Yapı - Tek Otorite" prensibine dayanır.

1. Temel Kaynaklar (Mevzuat)

• Şer’i Hukuk: İslam inancına dayalı hukuktur. Aile, miras ve ibadet gibi konuları kapsar. En yüksek otorite Şeyhülislam'dır.

• Örfi Hukuk: Padişahın yasama yetkisine dayanan, töre ve ihtiyaçlardan doğan hukuktur. Şer'i hukuka aykırı olamaz. Kanunnameler bu alandadır.

2. Uygulayıcılar (Yargı Mekanizması)

• Kadı: Adalet sisteminin temelidir. Mahkemede hüküm verir, aynı zamanda alt idari bölgenin(kazanın) idari sorumlusudur.

• Kazasker: Askeri sınıfın davalarına bakar ve kadıların atamasını yapar. (Merkez teşkilatı).

3. Denetim ve Karar Mekanizmaları

• Divan-ı Hümayun: En yüksek yargı organıdır (Günümüzün Anayasa Mahkemesi/Yargıtay'ı gibi).

• Fetva: Bir meselenin şer'i hukuka uygun olup olmadığına dair Şeyhülislam'dan alınan görüştür.

---

🔗 SİSTEMLERİN BÜTÜNSEL BAĞLANTISI 

1. Hukuk - Ordu Bağlantısı: Ordu mensuplarının (askeri sınıf) davalarına Kazasker bakar. Fethedilen topraklarda ilk önce mahkeme kurulur (Adalet mülkün temelidir).

2. Toprak - Hukuk Bağlantısı: Toprağın mülkiyeti (Miri Arazi) devletindir. Bu durum hukukla korunur. Köylü ile Sipahi arasındaki uyuşmazlıkları Kadı çözer.      

3. Ordu - Toprak Bağlantısı: Toprak (Tımar), ordunun (Eyalet askerleri) maaş kaynağıdır.

Osmanlı Hukuk,Toprak ve Ordu Sistemi

Osmanlı Toprak Yapısı

1. Temel Felsefe: "Daire-i Adliye" (Adalet Çemberi)

Osmanlı devlet yapısını anlamak için bu üç sistemin merkezindeki "Adalet" kavramını kavramak gerekir. Maarif Modeli'ne uygun olarak, bu sistemleri birbirinden kopuk kompartımanlar olarak değil, birbirini besleyen bir döngü olarak görmeliyiz:

• Hukuk, mülkün (devletin) temelidir.

• Ordu, hukuku ve halkı korur.

• Toprak, orduyu finanse eden kaynaktır.

Toprağın Başlıca Kısımları:

• Miri Arazi: Devletin mülkü (%70-80); dirliklere (has, zeamet, tımar) veya mukataaya ayrılırdı. Çiftçiler öşür/rüsum öder, tasarruf hakkı sınırlıydı.

• Mülk Arazi: Kişisel mülk (az oranda); satılabilir/miras alınabilir (bağ, bahçe, ev).​

• Vakıf Arazi: Hayır işleri için ayrılmış; gelir vakfa gider, satılmaz.​

• Metruk/Mevat: Ölü/çorak topraklar; devlet tarafından ihya edilirdi.

---

2. Üçlü Yapının Entegrasyonu (Tablo)

Sistem	İşlevi	Diğer Sistemlerle Bağlantısı
Toprak (Miri Rejim)	Üretimin sürekliliğini ve vergi denetimini sağlar.	Tımar Sistemi aracılığıyla doğrudan ordunun (Cebelülerin) finansmanını sağlar.
Ordu (Kapıkulu & Eyalet)	Sınır güvenliğini sağlar ve fetihlerle yeni toprak kazandırır.	Fethedilen yerlerde Hukuk (Adalet) mekanizmasını kurar ve Toprak sistemini başlatır.
Hukuk (Şer’i & Örfi)	Toplumda adaleti tesis eder ve mülkiyet haklarını korur.	Toprak dağıtımındaki uyuşmazlıkları çözer; Ordu mensuplarının (askeri sınıf) hukukunu belirler.

---

Osmanlı Askeri Sınıfları

3. Derinlemesine Bağlantı: Tımar Sistemi Örneği

1. Hukuki Temel: Devlet, toprağın çıplak mülkiyetine (rakabe) sahiptir. Bu, hukuken toprağın parçalanmasını önler.

2. Toprak Kullanımı: Köylü toprağı işler, vergisini devlet adına "Sipahi"ye verir.

3. Askeri Sonuç: Sipahi, topladığı bu vergilerle "Cebelü" denilen tam teçhizatlı atlı askerler yetiştirir.

4. Döngü: Böylece devlet, hazineden para çıkarmadan devasa bir orduya sahip olurken; askerler taşrada güvenliği sağlar, güvenlik de üretimin (toprak) devamını sağlar.