 |
| Samet Kuşçu |
Dokuz Subay Olayı: 27 Mayıs Darbesini İhbar Eden Binbaşının Trajik Sonu
Türkiye siyasi tarihinin en büyük kırılma noktalarından biri olan 27 Mayıs 1960 askeri darbesi, aslında gerçekleşmesinden tam 3 yıl önce hükümete ihbar edilmişti. Tarihe "Dokuz Subay Olayı" olarak geçen bu gelişme, darbe planlarını ortaya çıkaran bir binbaşının ödüllendirilmek yerine cezalandırılmasıyla sonuçlanan trajik bir süreci barındırır.
Peki, darbe hazırlığı yapan cuntayı deşifre eden Binbaşı Samet Kuşçu kimdir? Adnan Menderes hükümeti bu hayati ihbarı neden göz ardı etti ve ihbarcıyı cezalandırdı? İşte yakın tarihin seyrini değiştiren o olayın tüm detayları...
1. Cuntanın Keşfi ve Samet Kuşçu’nun İhbarı (1957)
1957 yılında ordu içerisinde Demokrat Parti (DP) iktidarını devirmeye yönelik gizli cunta yapılanmaları hız kazanmıştı. İstanbul Ordu Temsil Bürosu Başkanı olan Kurmay Binbaşı Samet Kuşçu, bu illegal yapılanmanın önde gelen isimlerinden Albay İlhami Barut ve Yarbay Faruk Güventürk gibi subaylarla temas halindeydi. Cuntacılar, Kuşçu’yu kendilerinden sandıkları için darbe planlarını açıkça paylaştılar.
Devlete ve hukuka sadık kalmayı seçen Binbaşı Samet Kuşçu, durumu derhal hükümete bildirmek istedi. Ancak Başbakan Adnan Menderes’in etrafındaki askeri bürokrasi duvarını aşmak kolay olmadı. Kuşçu, uzun çabalar sonucunda DP İstanbul Milletvekili Mithat Perin aracılığıyla hayati ihbarını hükümet yetkililerine ulaştırmayı başardı.
2. Soruşturmada Büyük Hata: "Kurda Kuzu Teslim Etmek"
Cumhurbaşkanı Celal Bayar durumun ciddiyetini görerek mesele üzerine kararlılıkla gidilmesini istedi. Başbakan Adnan Menderes ise soruşturmayı yürütmesi için dönemin Milli Savunma Bakanı Şemi Ergin ve İçişleri Bakanı Namık Gedik’i görevlendirdi.
Ancak bu noktada tarihi bir idari hata yapıldı. Soruşturmayı yürüten Milli Savunma Bakanı Şemi Ergin’in ordu içindeki bu kıpırdanmalardan zaten haberdar olduğu ve cuntacıların daha önce kendisine liderlik teklif ettiği iddia ediliyordu. Ayrıca Menderes’in en güvendiği askeri yaverlerin de cuntayla dirsek teması vardı. Hükümet, kendisini devirecek yapıyı yine o yapıyla ilişkisi olan aktörlere soruşturma görevi vererek adeta kurda kuzuyu teslim etmiş oldu.
3. Askeri Mahkeme ve Şok Karar: İhbarcıya Hapis, Cuntaya Beraat
İhbarın ardından, aralarında gelecekte 27 Mayıs darbesinde aktif rol oynayacak Faruk Güventürk, Suphi Gürsoytrak ve Orhan Erkanlı gibi isimlerin de bulunduğu 9 subay tutuklanarak askeri mahkemede yargılanmaya başlandı. 1958 yılında görülen davada cunta üyeleri son derece organize bir savunma stratejisi izlediler.
Cuntacı subaylar, kendilerini savunmak yerine doğrudan Binbaşı Samet Kuşçu’yu hedef aldılar. Kuşçu'yu "orduya iftira atmak", "arkadaşlarını kışkırtmak" ve "akıl sağlığı yerinde olmamakla" suçladılar. Gizli yürütülen bir yeraltı yapılanmasını somut belgelerle kanıtlamakta zorlanan Kuşçu, mahkeme karşısında yalnız bırakıldı.
25 Kasım 1958'de açıklanan mahkeme kararı tam bir şok etkisi yarattı:
- Darbe planı yapmakla suçlanan 8 subay delil yetersizliğinden beraat etti ve ordudaki görevlerine iade edildi.
- Darbe planını deşifre ederek hükümeti kurtarmaya çalışan Binbaşı Samet Kuşçu, "orduyu isyana tahrik ve iftira" suçundan mahkûm edildi, hapis cezasına çarptırıldı ve ordudan ihraç edildi.
Adnan Menderes İhbarı Neden Ciddiye Almadı?
Tarihçiler ve siyaset bilimciler, Menderes’in bu net ihbara rağmen radikal tedbirler almamasını ve Kuşçu’nun cezalandırılmasına göz yummasını şu nedenlere bağlamaktadır:
- Orduya Duyulan Aşırı Güven: Menderes, Türk ordusunun demokratik yollarla seçilmiş bir hükümete karşı darbe yapabileceğine ihtimal vermiyordu.
- İstihbarat ve Bürokrasi Körlüğü: Çevresindeki askeri yetkililer Menderes’i "Bunlar birkaç memnuniyetsiz subayın dedikodusundan ibaret, ordumuz sadıktır" diyerek yanılttı. Gelen raporlar Başbakan'a ulaşmadan önce elendi.
- Orduyu Küstürme Korkusu: Menderes, komuta kademesinde geniş çaplı bir tasfiyeye girişerek orduyu karşısına almak ve askeri huzursuzluğu tırmandırmak istemedi.
Tarihi İtiraf: 27 Mayıs 1960 darbesi gerçekleştikten sonra, Dokuz Subay Olayı'nda beraat eden cunta liderlerinden Tümgeneral Faruk Güventürk şu itirafta bulunmuştur: "Eğer 1958'de hükümet işin üzerine ciddiyetle gitseydi ve bizi temizleseydi, 27 Mayıs’ı asla yapamazdık. Samet Kuşçu'nun söylediği her şey doğruydu."
Özet: Dokuz Subay Olayının Tarihi Sonucu
Dokuz Subay Olayı, basiretsizlik ve istihbarat zafiyeti nedeniyle bir hükümetin kendi sonunu hazırlamasının en net örneğidir. Adnan Menderes, kendisini korumak isteyen sadık bir askerin uyarısını askeri bürokrasinin manipülasyonları nedeniyle görememiş; ihbarcıyı cezalandıran sistemin kurbanı olarak 3 yıl sonra aynı cunta tarafından devrilerek idama mahkûm edilmiştir.
