On Binlerin Rotası Nedir? Anabasis, Kunaksa ve Karadeniz’e Dönüş
 |
| Onbinlerin Rotası Haritası |
On Binlerin Rotası Nedir? Anabasis, Kunaksa ve Karadeniz’e Dönüş
MÖ 401 yılında yaşanan ve Ksenophon’un Anabasis adlı eserinde ayrıntılı biçimde anlattığı On Binlerin Rotası, Antik Çağ tarihinin en önemli askerî geri çekilme hareketlerinden biridir. Pers İmparatorluğunda taht iktidar mücadelesinde giren muhalif Pers prensi Genç Kyros'un dış güçler olan Rumlardan paralı onbinlerce asker toplayıp kardeş İmparator Artahşasta'yı yenmek için yaptığı Kunaksa Savaşı’nda her hain gibi yenildi ve öldü. Rum askerlerin Pers askerler karşısında aldığı bu ağır yenilginin ardından Rum paralı askerlerden oluşan On Binler, Batı Anadolu’dan başlayarak Mezopotamya üzerinden Doğu Anadolu dağlarını aşmış ve Karadeniz kıyılarına ulaşmıştır.
Bu sefer, yalnızca bir kaçış değil; liderlik, disiplin, coğrafya bilgisi ve askerî stratejinin birleştiği tarihsel bir başarı örneğidir. Zira ordu disiplinli olarak geri çekilip gitmeyi başarmıştır. Dağılarak katliamlarla yok olmamıştır.On Binlerin Dönüşü olarak da bilinen bu yürüyüş, Anadolu’nun iç bölgelerinin ilk kez ayrıntılı biçimde yazılı kaynaklara girmesini sağlamıştır.
On Binlerin Rotası Nereden Geçmiştir?
On Binlerin Rotası Batı Anadolu’da, Sardes’ten (bugünkü Manisa ili Salihli ilçesi) başlamıştır. Ordu Efes (İzmir ili Selçuk ilçesi) çevresinden İç Anadolu’ya yönelmiş, Frigya topraklarını aşarak Toros Dağları’ndaki Kilikya Kapıları’ndan geçmiştir. Kilikya Kapıları, bugünkü Adana ili sınırları içinde yer alan Pozantı Geçidi’ne karşılık gelmektedir.
Bu aşamada Pers Muhalif Prens Kyro için savaşan Rum askerler ordusu, ikmal ve erzak açısından büyük sıkıntı yaşamamış, Rum şehirleriyle temas hâlinde ilerlemiştir. Ardından Mezopotamya’ya inen ordu, Fırat ve Dicle havzasını geçerek Kunaksa’ya ulaşmıştır.
Kunaksa Savaşı Sonrası Geri Dönüş
Kunaksa Savaşı, bugünkü Bağdat’ın kuzeyinde gerçekleşmiştir. Bu savaşta Muhalif Pers Lider Genç Kyro’nun ölmesiyle seferin amacı ortadan kalkmış, Paralı asker olarak dış güç şeklinde bölgede bulunan Rum askerler ordusu Pers İmparatorluğu’nun merkezinde komutansız kalmıştır. Pers komutanlarının büyük bir operasyonla Rum komutanların öldürülmesi, bu dış güçler ordusunda büyük bir liderlik krizine yol açmıştır.
Bu noktada Ksenophon öne çıkarak disiplinin yeniden sağlanmasını başarmış ve ordunun kuzeye, Karadeniz’e doğru ilerlemesine karar verilmiştir. Bu karar, Pers merkezî gücünden uzaklaşmak ve deniz yoluyla Rum topraklarına dönebilmek açısından son derece stratejiktir.
On Binlerin Doğu Anadolu Üzerinden İlerleyişi
Geri dönüş yolunda On Binler, Dicle Nehri boyunca kuzeye ilerlemiş, bugünkü Diyarbakır ili çevresinden Doğu Anadolu’nun zorlu coğrafyasına girmiştir. Bingöl ve Muş illerinin bulunduğu yüksek yaylalar, seferin en zorlu etaplarını oluşturmuştur.
Sert iklim koşulları, dar vadiler, yüksek rakım ve sürekli taciz saldırıları bu bölümü son derece yıpratıcı hâle getirmiştir. Buna rağmen Rum ordusu, savunma ağırlıklı düzen ve disiplinli ilerleyiş sayesinde dağılmadan yoluna devam etmiştir.
On Binlerin Karadeniz’e Ulaşması
Aylar süren zorlu yürüyüşün ardından Rum askerleri Karadeniz kıyısındaki Trapezus’a ulaşmıştır. Trapezus, bugünkü Trabzon ilidir. Askerlerin burada hep bir ağızdan söylediği “Thalatta! Thalatta!” yani “Deniz! Deniz!” sözü, tarihin en bilinen askerî kurtuluş anlarından biri olarak kabul edilir.
Karadeniz’e ulaştıktan sonra ordu, kıyı boyunca ilerleyerek Kerasus (bugünkü Giresun), Kotyora (Ordu), Amisos (Samsun), Sinope (Sinop) ve Herakleia (Karadeniz Ereğlisi) üzerinden yol almış, buradan gemilerle Rum Topraklarına dönmüştür.
On Binlerin Rotasının Askerî ve Stratejik Önemi
On Binlerin Dönüşü, askerî açıdan değerlendirildiğinde geri çekilme stratejisinin Antik Çağ’daki en başarılı örneklerinden biridir. Komutansız kalan bir ordunun dağılmadan ilerlemesi, Ksenophon’un liderliği ve askerlerin ortak hedef etrafında tutulması sayesinde mümkün olmuştur.
Coğrafyanın bilinçli kullanımı, nehirlerin doğal yol gösterici olarak değerlendirilmesi, dar geçitlerde savunma düzeninin tercih edilmesi ve askerlerin moralini canlı tutan psikolojik hedefler, bu seferin başarısında belirleyici olmuştur.
Sık Sorulan Sorular
On Binlerin Rotası nedir?
On Binlerin Rotası, MÖ 401’de Rum paralı askerlerin Kunaksa’dan Karadeniz’e uzanan geri dönüş yoludur.
On Binlerin Dönüşü neden önemlidir?
Bu sefer, askerî geri çekilme stratejisinin Antik Çağ’daki en başarılı örneklerinden biri olarak kabul edilir.
On Binler Karadeniz’e nereden ulaşmıştır?
On Binler, Trapezus yani bugünkü Trabzon üzerinden Karadeniz’e ulaşmıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder