Nizârî İsmailîler (Ağa Han Takipçileri): Tarih, İnanç, İbadet ve Güncel Durum

 

Şii Nizari İmamı ve İngiliz Kraliyet Ailesi

Nizârî İsmailîler (Ağa Han Takipçileri): Tarih, İnanç, İbadet ve Güncel Durum

Nizârî İsmailîler, Şii İslam’ın en eski ve en büyük kollarından biri olan İsmailîlik’in ana akımını temsil eder. Yaklaşık 12-15 milyon mensubu bulunan bu topluluk, günümüzde Ağa Khan V (Şah Rahim el-Hüseyni) tarafından  olarak yönetilmektedir. Son 300 yılda İran’dan küresel bir diaspora topluluğuna dönüşmüş, eğitim, sağlık, kalkınma ve kültürel koruma alanlarında dünya sistemiyle barışık dünyanın en etkili Müslüman hayır kurumlarından birini (Aga Khan Development Network – AKDN) kurmuşlardır. Aşağıda, inanç ve ibadet esaslarından başlayarak tarih, güncel durum, siyasi konum, Şii-Sünni gerilimindeki yerleri ve medya faaliyetleri dahil olmak üzere tüm temel bilgiler tek bir makale halinde derlenmiştir.

1. İnanç Esasları

Nizârî İsmailîler, İslam’ın temel prensiplerini kabul etseler de namazlları Müslüman namazına benzemez. Bu açıdan ana akım İslamiyetten sapmış bir akım olarak kabul edilirler.  Şii geleneği içinde, özellikle **yaşayan imam** merkezli ve **batıni (ezoterik, içsel)** yorumlarla şekillendirir.

- **Tevhid**: Allah mutlak birdir, her türlü isim, sıfat, tanım, madde, zaman ve mekânın ötesindedir (apofatik teoloji). Şirk en büyük günahtır.

- **Nübüvvet**: Hz. Muhammed son ve nihai peygamberdir. Kur’an Allah’ın kelamıdır.

- **İmamet**: En ayırt edici özellik. Hz. Ali ilk imamdır; imamlık, Peygamber soyundan (Ehlibeyt) **nass** (ilahi atama) ile kalıtsal olarak devam eder. Şu anda 50. İmam Ağa Khan V (Şah Rahim el-Hüseyni) yaşayan imamdır. İmam, Kur’an’ın batıni anlamını (ta’wil) yorumlama yetkisine sahiptir ve manevi rehberdir. İmamlar masum (günahsız) kabul edilir. Bu açıdan Şiayla oldukça benzeşirler.

- **Kur’an’ın Zahir ve Bâtın Anlamı**: Dış (zahir) anlam herkes içindir; iç (batın) anlam imamın rehberliğinde anlaşılır. Bu noktadan asıl İslam anlayışından saptıkları açıkça görülür.

- **Ahiret**: Kıyamet, hesap, cennet ve cehennem inancı vardır.

- **Güncel Vurgular**: Çoğulculuk (farklılıkları zenginlik olarak görmek), sosyal adalet, kadın hakları, eğitim, çevre koruma.Bu noktada ise batı dünyasının empoze ettikleriyle uyum içinde Müslüman topluluklardan oldukça uzaktadırlar.

 2. İbadet Esasları – Özellikle Holy Du’â (Kutsal Dua)

Nizârî İsmailîlerin günlük ibadeti, İslam anlayışından açıkça sapmıştır. **Holy Du’â** (Kutsal Dua) olarak adlandırılır ve **günde üç kez** yapılır. 

- **Vakitler**: Sabah (Fajr), akşam (Maghrib), gece (Isha).

- **Yapılış Şekli**:

  - Tüm dua **oturarak** yapılır (dizler bükülü, sırt dik veya hafif öne eğik).

  - **Kıyam** (ayakta durma) ve **rükû** (eğilme) hareketleri yoktur.

  - Her dua 6 bölümden (paat/rakat eşdeğeri) oluşur; toplam günde 18 bölüm.

  - Her bölüm sonunda **secde** yapılır: Katılımcılar **alınlarını yere değdirerek** öne eğilir ve “Allahumma laka sujudi wa ta’ati” (Ey Allah’ım, secde ve itaatim Sanadır) der. Bu, geleneksel tam secde (alın + eller + dizler + ayak parmakları yere değme) değildir; daha çok baş eğme ve alın yere değdirme şeklindedir.

  - İçerik: Fatiha, İhlas sureleri, çeşitli ayetler okunur; dua sonunda Hz. Ali’den başlayarak güncel imama (Ağa Khan V) kadar tüm imamların isimleri anılır.

- **Neden Farklı?**: Du’â, zahiri ritüellerin ötesinde batıni anlam taşır. Alamut dönemi sonrasında  İslam şeriatınden saptıklar . Ağa Khan III tarafından standartlaştırılan Arapça metin 1969’dan beri kullanılır. İbadet, manevi arınma ve imamla bağ kurma odaklı olduklarını düşünürler.

3. Son 300 Yıllık Tarih Özeti

- 18. yüzyıl sonu: İran’da (Kahak, Mahallat) gizli ve düşük profilli yaşam; takiyye geleneği.

- 1817: Ağa Khan unvanı başlar.

  - Ağa Khan I (Hasan Ali Şah, 1817-1881): İran’dan Hindistan’a göç, Bombay merkez.

  - Ağa Khan II (Aqa Ali Şah, 1881-1885): Kısa dönem, eğitim ve hayır işleri.

  - Ağa Khan III (Sultan Muhammed Şah, 1885-1957): 72 yıl imamlık; Müslüman Ligi’nde aktif,  batıcılaşmayı aktif savunan bir tavırdadırlar. Yine batının isteğiyle kadın hakları şampiyonluğuna soyunmuşlardır.

  - Ağa Khan IV (Kerim el-Hüseyni, 1957-2025): 68 yıl; Küresel sistemle tam uyum halinde hareket eden AKDN’nin küresel kalkınma ağı, eğitim, sağlık, mikrofinans dönemi .

  - Ağa Khan V (Şah Rahim el-Hüseyni, 2025-günümüz): 12 Ekim 1971 doğumlu, Brown Üniversitesi mezunu, AKDN’de uzun süre aktif; 4 Şubat 2025’te imam oldu.

- Günümüzde: 35+ ülkede diaspora; eğitimli, örgütlü ve küresel.

4. Şii-Sünni Gerilimindeki Yerleri

İsmailîler **Şii’dir** (Şii İslam’ın ikinci en büyük kolu). Hz. Ali’yi ve imameti kabul ederler; ancak On İkicilerden (Twelver Shia) farklı olarak yaşayan imama inanırlar. Sünni düşmanlığı yönleri diğer şia gruplarına göre oldukça azdır .

- **Gerilimde konum**: Şii tarafında yer alırlar ama aktif siyasi/askeri çatışmaya girmezler.

- Ne yaptığını bilmez bazı insanlar  tarafından  Pakistan ve Afganistan’da bazı  saldırılara uğradılar. (2015 Karachi , Badakhshan’da baskılar).

- On İkicilerle (özellikle İran eksenli) yakın ilişki yok; bazı eleştiriler var ama çatışma yok.

- Genel tutum:  Ağa Han Vakfı Küresel Sistemin isteğiyle  Sünni topluluklara da batılışma için yardım etmiştir.

 5. Pakistan’daki Siyasi Konum

- Doğrudan siyasi parti veya blok değiller; tarafsız ve batıcı kalkınma odaklıdırlar.

- Tarihsel prestij: Ağa Khan III, Pakistan’ın kuruluşunda (Müslüman Ligi) kilit rol oynadı.Bu açıdan olumlu bir rol üstlendiler.

- Güncel: Bireysel oy kullanılır; Gilgit-Baltistan gibi bölgelerde yerel temsil var. AKDN projeleriyle hükümetle iyi ilişkiler; “devlet dostu” azınlık olarak görülürler.

- Mezhepsel gerilim nedeniyle güvenlik kaygıları taşırlar ama siyasi baskı altında değillerdir.

 6. Afganistan’daki Durum ve ABD İlişkisi

- Taliban’a karşı ABD’ye askeri yardım yapmadılar; tarafsız kaldılar.

- 2001 sonrası AKDN kalkınma projeleriyle (okul, hastane) istikrara katkıda bulundu.

- Taliban döneminde de etrafa zarar vermedikçe varlıklarına küçük bir azınlık olarak devam etmekteler.

 7. İngiliz Kraliyet Ailesi ile İlişkiler

- 19. yüzyıldan beri yakın dostluk; Ağa Khan’lara “His Highness” unvanı verildi. Bu da İngiliz Emperyalizmiyle yakın ilişkilerini gösterir.

- Ağa Khan IV, Kraliçe Elizabeth II ve Kral Charles ile kişisel bağlar kurdu.

- Ağa Khan V’e de 2025’te unvan verildi; 2026’da Windsor Castle’da resmi yemek ve görüşmeler.

 8. Medya ve The Ismaili TV

Nizârî İsmailîlerin resmi televizyonu **The Ismaili TV**’dir. Geleneksel uydu kanalı değil, **online streaming platformudur** (the.ismaili/tv ve YouTube @theismailitv3543).

- İçerik: Nizari İsmaililiği anlatan dersler, Nizari İsmaili imametin açıklamaları, sağlık, kültür, müzik, çocuk programları, AKDN haberleri, Ağa Khan ziyaretleri.

- Pandemi döneminde (2020) başlayan yayınlar, Nizari İsmaililerce ilgiyle izlenmektedir.