ZAZA KELİMESİNİN GERÇEK ETiMOLOJİSİ VE "-ZA" EKİ ANALİZİ

 ZAZA KELİMESİNİN GERÇEK ETiMOLOJİSİ VE "-ZA" EKİ ANALİZİ

Batılı bazı kaynaklarda geçen ve diğer ilmi çevreler tarafından çürütülen,"ZAZA kelimesinin Z. S.Ç. seslerinin (z, s, ç) taklidinden (yansıma/onomatopoeic) türediği" iddiası tamamen yanlıştır ve bilimsel bir temeli yoktur. Kendisine Dr. Diyen veya uzman olarak gösteren bazı Zazaların da bu saçma  tezleri savunmaya kalkıştığını gördüğüm için, bu analizi yapma ihtiyacı hissettim

 Zazaki dilinde "Z" harfi iddia edildiği gibi çok sık kullanılan bir ses değildir. Bir Zaza dilbilimci olarak sunduğum analiz, bu kelimenin kökeninin tamamen morfolojik (yapısal) ve akrabalık bağlarına dayandığını tartışmasız bir şekilde kanıtlamaktadır:

1. "-ZA" Ekinin İşlevi (Soy / Çocuk / -zade)Zazaki dilindeki - ZA eki; Farsçadaki -zade (زاده) veya Rusçadaki soyadı ekleri (-ov / -of) gibi "biri tarafından dünyaya getirilen", "soyu", "oğlu/kızı" anlamına gelir

 Sizin de belirttiğiniz gibi akrabalık terimlerindeki işlevi şu şekildedir:

Deza (Amca oğlu) → Dat(Amca) + za (Oğul)

Khalza (Dayı oğlu) → Khal (Dayı) + za (Oğul)

Emza (Hala oğlu/kızı) → Em + za

Khaleza (Teyze oğlu/kızı) → Khale + za

Warza (Yeğen / Kız kardeşin çocuğu) → Waye (Kız kardeş) + za (Çocuk)

Bırarza (Kardeṣ oğlu)- Bra+ za. Brarza

2. "ZAZamA" Kelimesinin Kökeni ve "ZAL" Teorisi

Bu dilbilgisel yapıya göre Zaza kelimesi, mitolojik veya tarihi bir şahsiyet olan Zal'ın soyundan gelenler anlamına gelmektedir. Zamanla dildeki akıcı ünsüz olan "L" harfinin düşmesiyle (Phonetic dropping) kelime Zaza halini almıştır. Yani etimolojik olarak anlamı "Zal'ın torunları / Zal'ın soyundan gelenler" demektir.

AFGANISTAN (Peştuca) ile Dilbilimsel Kanıt ve ParalellikSizin de belirttiğiniz gibi, Afganistan'daki Peştun kabile yapısında kullanılan ekler, Zazaki ile aynı dil ailesinden (İran dilleri) olmanın getirdiği muazzam bir paralelliği ortaya koymaktadır. 

Afganistan'daki şu kabile isimleri bunun en somut örneğidir:

Ahmedzai (Ahmedza): Ahmed'in soyundan gelenler / Ahmed'in oğulları.

Barekzai (Barekza): Barak'ın soyundan gelenler / Barak'ın oğulları.

Celalzai (Celalza): Celal'in soyundan gelenler / Celal'in oğulları.

Bu Karşılaştırma Dış Teorileri Neden Çürütüyor?Aynı Dil Ailesi: Hem Zazaki hem de Peştuca, Hint-Avrupa dil ailesinin İran dilleri koluna mensuptur.Aynı Gramer Fonksiyonu: Afganistan'daki -zai / -za ekinin bir soy belirtme (patronymic) eki olduğu herkes tarafından kabul edilirken, çok yakın bir akraba dil olan Zazaki'deki aynı -za ekine "ses taklidi" veya "kekeleme" gibi yakıştırmalar yapmak tamamen art niyetli ve bilimsellikten uzak bir yaklaşımdır.

Ses kaynaşması ve fonetik güzellik ve kolaylık için bütün dillerden harfler ya düşüyor veya yazılıyor okunmuyor. Fransızca çok yaygın

Ben Zazacadan konunun daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim. 

.biz amcaoğluna deza diyoruz aslı dadza 

Zazacada amca dat tır .Sivan, Hani Piran yöresi Dat diyor doğru olan da budur.  Hem deza hem de ded- kena diyoruz. Ap kelimesi kurmanciden alınma bir yabancı dokudur, bazılarının amca demesi gibidir. Burda D harfi kaynaşma için düşmüş. Daha olmuş daha biraz daha kaba olduğu için daha kibar bir telaffuz ile olmuş deza. Bu tür kaynaşma ce zarafet için bütün dillerden harfler düşüyor ve sesler yani ünlü harfler değişiyor

Bir değerli bilgiyi daha sizlerle paylaşıyorum üzerinde kafa yormaya değer.

Biz Zazacada amca cocuklarının amca çocuklarına, yani daha anlaşılır bir ifadeyle dezaların dezalarına

ZEZUN VEYA PALU OVA KÖYLERİNDE ZEZAN DİYORLAR. ESKİLER.

.Babam diyordu zezun ma hé dersimid

.Bu Dezaların dezalarına. ZEZUN veya ZEZAN diyoruz. ZEZAN Veya ZEZUN kelimesi çok original bir kelimedir ve Zaza kelimesinin gerçek anlamınada başka açıdan ışık tutmaktadır.⁸

ZALZA kaynaşma ve kolay telaffuz için L düşmüş ve olmuş ZAZA

Hepinize saygı ve hürmetlerimi sunarım

Burhanettin Dağ dan alıntıdır