Pargalı İbrahim Paşa

Bir İmparatorluğun Kırılma Noktası: "Makbul"ün "Maktul"e Dönüşü

Parga’da bir balıkçının oğlu olarak doğup, Osmanlı İmparatorluğu’nun "ikinci adamlığına" kadar yükselen İbrahim Paşa’nın hikâyesi, sadece bir başarı öyküsü değil, aynı zamanda mutlak gücün insanı nasıl uçuruma sürüklediğinin kanlı bir dersidir. 1536 yılının 15 Mart gecesi, sarayda yenen bir iftar yemeğinin ardından İbrahim'in dilsiz cellatlarca boğulması, Osmanlı'nın en parlak döneminde atılan en karanlık imzadır.

Putperestlikle Suçlanan Bir Veziriazam

İbrahim Paşa, Batı kültürüne ve sanata olan merakıyla tanınıyordu. Mohaç Meydan Muharebesi’nden sonra Macaristan’dan getirdiği üç devasa heykeli (Apollo, Diana ve Herkül) Sultanahmet Meydanı’ndaki sarayının önüne diktirmesi, bardağı taşıran ilk damlalardan biri oldu. Muhtemelen Hurrem Sultan tarafından gizli bir şekilde dönemin müslüman halkı ve uleması arasında İbrahim’in gizli bir Hristiyan olduğu, hatta "putperest" olduğu söylentileri yayıldı.Oysa bu sergi işi Osmanlı Devletinin yendiği devletlerin değerli varlıklarını sergilemesinin bir örneğinden başka bir şey değildi.

Şair Figani’nin meşhur dizeleri dilden dile dolaşmaya başladı:

"Dünyaya iki İbrahim geldi, biri putları yıktı (Hz. İbrahim), diğeri putları dikti (Pargalı İbrahim)."

Bu durum, Kanuni’nin "İslam’ın Halifesi" sıfatına gölge düşürüyor ve Hürrem Sultan’a istediği İbrahim’in "dinden saptığına" dair güçlü bir koz veriyordu.

İskender Çelebi’nin Ahı: Vicdanın Mahkemesi

İbrahim Paşa’nın en büyük hatası belki de dönemin kudretli ve dürüst bürokratı Defterdar İskender Çelebi ile girdiği kişisel rekabetti. Bağdat Seferi sırasında İbrahim, İskender Çelebi’yi yolsuzlukla suçlayarak haksız yere idam ettirdi. Zaten dönemin tarihçilerine göre Pargalı bu seferden sonra huy değiştirmeğe başlayarak adeta güç zehirlenmesine girmişti. Derler ki İskender Çelebi idam sehpasına giderken İbrahim’e öyle bir beddua etmişti ki, bu "ah" Kanuni’nin rüyalarına girdi.

Padişahın, rüyasında İskender Çelebi’yi gördüğü ve Çelebi’nin kendisine: "Ben suçsuzdum, İbrahim beni kendi hırsı için kurban etti, hakkımı almadan gitmeyeceğim" dediği söylenir. Kanuni için bu, sadece siyasi bir hata değil, ahirette hesabını veremeyeceği büyük bir vebaldi.

Son Darbe: Hürrem’in "İffet" Hamlesi

Siyasi ve dinî zemin bu kadar sarsılmışken, Hürrem Sultan diğer hamleleriyle alt edemediği Pargalıyı vurmak için son darbeyi en hassas yerden vurdu. İbrahim’in kibrini ve kendisine karşı tavırlarını Kanuni’ye bir "namus" meselesi gibi sundu. İbrahim’in haremdeki otoriteye, hatta padişahın mahremiyetine göz diktiği iması, Kanuni’nin o güne kadar İbrahim’e verdiği "dokunulmazlık" sözünü tek bir gecede bozmasına yetti.

"Hayratla Örtülen Fecaat"

Hürrem Sultan, bu kanlı tasfiyenin ardından halkın vicdanını yatıştırmak için devasa vakıflar kurdu. Ancak bu çaba, tarihe şu sitem dolu dizelerle geçti:

"Fecaatin hayratla örttü o nisa, Sanma ki temizlenir dökülen bunca kan feda. Kubbeler yükselse de günahın gölgesinde, Maktulün ahı kalır her hayratın sesinde."

İbrahim’in gidişi, Şehzade Mustafa’nın etrafındaki en güçlü surun yıkılmasıydı. Artık Mustafa, saraydaki kurtlar sofrasında yapayalnız kalmıştı. Onu da öldürtebilecek miydi ? Sorun cevabı yarın 

---

English Summary

This post delves into the tragic downfall of Pargalı Ibrahim Pasha. Beyond political rivalry, his downfall was accelerated by religious backlash after he erected statues in Istanbul, leading to accusations of "idolatry." The execution of the honest Treasurer Iskender Celebi and his subsequent "curse" haunted Suleiman’s dreams, fueling his guilt. Finally, Hürrem Sultan’s manipulation regarding the Sultan's personal honor led to the 1536 execution. Hürrem later tried to mask these bloody intrigues with charitable works, prompting the poem: "She covered her atrocities with her charities."