Çin Modern Tarihinin Karanlık Odası: Dörtlü Çete ve Kültür Devrimi’nin Sonu
 |
| Dörtlü Çete Mahkemede |
Çin Modern Tarihinin Karanlık Odası: Dörtlü Çete ve Kültür Devrimi’nin Sonu
Mao’nun Mirası, İktidar İhtirası ve Milyonların Hayatını Değiştiren Büyük Yargılama
1976 yılı, Çin Halk Cumhuriyeti için sadece bir takvim yaprağı değil, bir imparatorluğun ideolojik olarak sarsıldığı ve yeniden tanımlandığı "felaketler yılı" olarak tarihe geçti. 1966 yılında başlayan ve on yıl boyunca Çin’in sosyal, ekonomik ve kültürel dokusunu paramparça eden Büyük Proleter Kültür Devrimi, zirve noktasındayken beklenmedik bir hesaplaşmayla karşı karşıya kaldı. Bu hesaplaşmanın merkezinde ise bugün "Dörtlü Çete" (Gang of Four) olarak bildiğimiz radikal grup yer alıyordu.
Radikalizmin Dört Atlısı: Kim Bu İsimler?
Dörtlü Çete, Mao Zedong'un etrafında kümelenmiş, onun ideolojik katılığına sığınarak güç kazanan dört ana figürden oluşuyordu. Bu isimler, devletin resmi mekanizmalarından ziyade, propaganda ve sokak hareketleri (Kızıl Muhafızlar) üzerinde mutlak otorite kurmuşlardı:
- Jiang Qing (Mavi Elma): Mao’nun dördüncü ve son eşi. Eski bir aktris olan Jiang, Kültür Devrimi’nin sanatsal ve kültürel boyutunu yönetiyordu. "Devrimci Operalar" dışındaki tüm sanatı yasaklayacak kadar ileri gitmişti.
- Zhang Chunqiao: Grubun beyin takımıydı. Şanghay’da radikal sol hareketleri örgütleyen ve Mao’nun "Sürekli Devrim" teorisini kağıda döken ideologdu.
- Yao Wenyuan: Keskin ve saldırgan yazılarıyla tanınan bir edebiyat eleştirmeniydi. Kültür Devrimi’ni başlatan meşhur makaleyi kaleme alan kişi oydu; kalemini bir silah gibi kullanıyordu.
- Wang Hongwen: Grubun en genciydi. Şanghay’daki bir fabrikada güvenlik görevlisiyken Mao’nun dikkatini çekmiş ve hızla Partinin en üst kademelerine (Başkan Yardımcılığına kadar) tırmandırılmıştı.
Mao’nun Ölümü ve İktidarın Sahipsiz Kalışı
1976'nın başında sevilen Başbakan Zhou Enlai öldüğünde, halk büyük bir yas tuttu. Ancak Dörtlü Çete, bu yası bile "karşı devrimci" bir eylem olarak görerek bastırmaya çalıştı. Temmuz ayında yaşanan ve yüz binlerce kişinin öldüğü Tangshan Depremi, halk arasında "gökyüzünün yönetimi değiştireceği" yönündeki eski inanışları canlandırdı.
9 Eylül 1976’da Mao Zedong’un ölümüyle, Dörtlü Çete koruyucu kalkanını kaybetti. Mao’nun halefi olarak atadığı ılımlı isim Hua Guofeng, bu dörtlü tarafından küçümseniyordu. Jiang Qing, kendisini Mao’nun tek varisi ve Çin’in yeni "İmparatoriçesi" olarak görüyordu. Ancak ordunun ve devlet bürokrasisinin sessiz çoğunluğu, bu radikal gruptan kurtulmak için fırsat kolluyordu.
Gece Yarısı Baskını: 6 Ekim 1976
Mao'nun cenazesinden sadece bir ay sonra, Hua Guofeng ve efsanevi Mareşal Ye Jianying gizli bir darbe planladı. Dörtlü Çete üyeleri, bir toplantı bahanesiyle Politbüro salonuna çağrıldı ve kapıdan girdikleri anda askerler tarafından tutuklandılar. Operasyon o kadar sessiz ve etkiliydi ki, radikallerin kontrolündeki milis güçler direniş göstermeye vakit bile bulamadı.
Haber radyolardan duyurulduğunda, Pekin sokaklarında milyonlarca şişe şarap ve bira patlatıldı. Halk, on yıllık baskının sona erişini kutluyordu.
"Yüzyılın Davası": Mao’nun Köpeği mi, Devrimin Celladı mı?
1980 yılında kurulan özel mahkemede Dörtlü Çete, 35.000 kişinin doğrudan ölümü ve 700.000’den fazla insanın işkence görmesinden sorumlu tutuldu. Mahkeme televizyonlardan canlı yayınlandı. Jiang Qing’in savunması tarihe geçecekti:
"Ben Başkan Mao’nun köpeğiydim. O kime ısırmamı söylediyse onu ısırdım. Ben sadece onun talimatlarını uyguladım!"
Sonuç olarak Jiang Qing ve Zhang Chunqiao ölüme mahkûm edildi (daha sonra müebbet hapse çevrildi). Jiang Qing, 1991 yılında hapishanede intihar ederek hayatına son verdi.
Tarihsel Analiz ve Miras
Dörtlü Çete’nin düşüşü, Çin için "Büyük Dönüşüm" anlamına geliyordu. Bu olayla birlikte:
- İdeolojik fanatizm yerini pragmatizme bıraktı.
- Deng Xiaoping liderliğindeki ekonomik reformlar başladı.
- Çin, dış dünyaya kapılarını açarak bugünkü küresel ekonomik gücüne giden yola girdi.
Yorumlar
Yorum Gönder