Afrika’nın Altın ve Ticaret Devleri: Mali İmparatorluğu ve Aksum Krallığı’nın Bilinmeyen Mirası
Afrika kıtası, sömürgecilik öncesi dönemde sadece kabile yapılarından ibaret değil; Roma, Pers ve Bizans ile boy ölçüşen, dünya ekonomisini yönlendiren devasa imparatorluklara ev sahipliği yapıyordu. Bu yazıda, Batı’nın "Altın Kralı" Mali ve Doğu’nun "Deniz Hakimi" Aksum medeniyetlerini derinlemesine inceliyoruz.
I. Batı Afrika’nın Epik Yükselişi: Mali İmparatorluğu (1230–1670)
Mali İmparatorluğu, sadece bir devlet değil, aynı zamanda Orta Çağ dünyasının entelektüel ve ekonomik kalbiydi.
1. Sundiata Keita: "Aslan Kral"ın Temelleri
İmparatorluğun temelleri, sözlü tarihte (Griotlar) efsaneleşen Sundiata Keita tarafından atıldı. Kirina Muharebesi ile Sosso Krallığı'nı deviren Sundiata, Kurukan Fuga adlı bir anayasa oluşturdu. Bu metin, insan hakları ve toplumsal düzenin tarihteki ilk yazılı olmayan örneklerinden biri sayılır.
2. Mansa Musa ve Dünya Ekonomisine Müdahale
1312'de tahta çıkan Mansa Musa, dünya tarihinin en zengin insanı olarak kabul edilir. 1324 yılındaki efsanevi Hac yolculuğu:
60.000 Kişilik Kervan: Binlerce asker, köle ve her biri kilolarca altın taşıyan 80 deve.
Mısır Enflasyonu: Kahire’de o kadar çok altın harcamıştır ki, altın piyasası 12 yıl boyunca toparlanamamıştır.
Strateji: Bu yolculuk sadece dini değil, aynı zamanda Mali'yi Avrupa haritalarına (Catalan Atlas, 1375) yerleştiren bir reklam kampanyasıydı.
3. Timbuktu: Orta Çağ’ın Bilim Merkezi
Timbuktu, sadece bir ticaret şehri değil, Sankore Üniversitesi sayesinde astronomi, matematik, hukuk ve tıp merkeziydi. Binlerce el yazması eser (Timbuktu Manuscripts), bugün hala Afrika'nın derin akademik geçmişine ışık tutmaktadır.
II. Doğu’nun Hristiyan Süper Gücü: Aksum Krallığı (MS 100–940)
Aksum, bugünkü Etiyopya ve Eritre sınırlarında, Kızıldeniz ticaretini kontrol eden, Roma İmparatorluğu'nun "en değerli müttefiki" idi.
1. Ticaretin Dört Köşesi: Adulis Limanı
Aksum, Hindistan’dan gelen baharatları, Afrika içlerinden gelen fildişini ve altını Roma’ya taşıyan köprüydü. Kendi adına altın sikke basan sayılı medeniyetlerden biridir; bu durum ekonomik bağımsızlığın ve gücün en büyük kanıtıdır.
2. Ezana ve Dini Dönüşüm
Kral Ezana, MS 4. yüzyılda Hristiyanlığı resmi din olarak kabul etti. Bu, Aksum’u dünyadaki en eski Hristiyan devletlerinden biri yaptı. Ancak Aksum, sadece Hristiyanlık için değil, İslam tarihi için de kritiktir: Hicret döneminde Müslümanları koruyan Necaşi, bir Aksum hükümdarıydı.
3. Mühendislik Harikası: Dikilitaşlar (Stele)
Aksum’daki devasa granit dikilitaşlar, harç kullanılmadan sadece denge ve hassas kesimle yerleştirilmiştir. En büyüğü 33 metre uzunluğunda ve 520 ton ağırlığındadır. Bu, dönemine göre imkansız bir mühendislik başarısıdır.
III. Mali ve Aksum: Karşılaştırmalı Analiz
| Tematik Başlık | Mali İmparatorluğu | Aksum Krallığı |
| Coğrafi Hakimiyet | Batı Afrika / Nijer Nehri Havzası | Doğu Afrika / Kızıldeniz Kıyıları |
| Temel Kaynak | Trans-Sahra Altın ve Tuz Ticareti | Hint Okyanusu ve Kızıldeniz Deniz Ticareti |
| Dini Etki | İslamiyet ve Geleneksel Afrika İnançları | Hristiyanlık (Ortodoks) |
| Miras | Sözlü Edebiyat ve El Yazmaları | Taş Mimari ve Para Sistemi |
Konuyla ilgili daha derin araştırmalar için şu güvenilir kaynakları inceleyebilirsiniz:
Yorumlar
Yorum Gönder