EMEVÎLER DÖNEMİ (661-750)

Anahtar Kelimeler: Fetihler,Arap Milliyetçiliği,Mevali,Mimari

   Hz. Ali’den sonra başa Muaviye’nin geçmesiyle İslam Tarihinde Emeviler dönemi başlamıştır. 

Muaviye (661 – 680)

A.İslam Devleti’nin merkezi Kufe’den Şam’a taşınmıştır. 

B.Muaviye zamanında iç düzen sağlandıktan sonra fetihlere yeniden başlanmıştır. 

C.Müslümanlar iki defa İstanbul'u kuşatmalarına rağmen ele geçirememişlerdir. 

D. Doğuda Afganistan’ın Kabil şehri alınarak İndüs Nehri’ne ulaşıldı.

E.Kuzey Afrika'nın fethine devam edilmiştir.

Yezit (680 – 683)

A.Muaviye’nin ölümüyle yerine oğlu Yezit geçti. B.Hz. Ali’nin oğlu Hz. Hüseyin onun halifeliğini tanımayarak karşı çıktı. Yezit , Hz. Hüseyin’in üzerine ordu göndererek Kerbela mevkiinde şehit edilmesine neden oldu(681).

Not:Kerbela Olayında (680), Hz. Muhammed’in torunu Hz. Hüseyin’in şehit edilmesi Müslümanların Şiiler ve Sünniler şeklinde kesin olarak gruplara ayrılmasına neden olmuştur.
C.Yezit döneminde Ukbe B. Nafi komutasındaki Emevi orduları Kuzey Afrika’nın fethini tamamlayarak Atlas Okyanusuna ulaşmışlardır.

Ukbe B.Nafi, yaptığı İslam çalışmalarıyla Kuzey Afrika’nın İslamlaşmasını da sağlamıştır.

Yezit’in ölümünden sonra Kuzey Afrika’daki Berberiler Bizans’ın kışkırtmasıyla ayaklandılar. Emeviler bunun üzerine ayaklanmayı bastırdıkları gibi Batı Akdeniz’de Bizans’a ait olan Mayorka ve Minorka Adalarını da alarak Kuzey Afrika’da Bizans egemenliğini tamamen sona erdirerek Emevi hakimiyetini de kesin hale getirdiler.

Abdülmelik (685 – 705)

A.Abdülmelik zamanında fetihler devam etmiştir. B.Onun en büyük yardımcısı olan Haccac Emeviler’e karşı isyan eden Abdullah B. Zübeyr’i Kabe’de kuşatarak şehid etmiştir.

Velit (705-715)

 Kuteybe b. Müslim Maveraünnehr’in fethine memur edildi.Beykent‘i 706’da ele geçirdikten sonra Buhara ve Semerkant alındı (709). Böylece Maveraünnehr müslümanların eline geçti. Kuteybe’nin ölümüyle seferlere devam edilmiştir.

Halife Velid’in ölümünden sonra Türgişler Emevileri bölgeden çıkarmışlardır.

Ömer bin Abdülaziz (717-720)
Ömer b. Abdulaziz döneminde ülkede vergiler adaletli bir şekilde toplanmış, önceki Emevi halifelerinden farklı olarak  diğer uluslardan halklara iyi davranılmıştır.Yeni Müslümanlara Mevali muamelesi yapılması uygulaması kaldırılmıştır. Halife Ömer, gösterişten uzak bir yaşam sürmüştür. Ayrımcılık yapmamış, makamları hak edenlere vermiştir. Bu uygulamalar sonucunda Arap olmayan uluslar arasında İslamiyet hızla yayılmıştır.

İspanya’nın Fethi (711):

Tarık b. Ziyad komutasındaki İslam orduları İspanya’ya geçerek Vizigotlar’la karşılaşmış Kadiks Savaşı’nda (711) onları bozguna uğratarak Vizigot Krallığı’na son vermişlerdir. Bundan sonra Endülüs adının verildiği İspanya toprakları Emeviler tarafından gönderilen valilerce yönetilmeye başlanmıştır.

Puvatya Savaşı (732):

İspanya valiliğine getirilen Abdurrahman El- Gafiki 732’de Fransa’ya girerek Bordo’yu ele geçirdi. İlerleyişini sürdürüp Puvatya’ya saldırdı fakat bu savaşı kaybederek geri çekildi.

1. Puvatya, İslam ordularının Batı Avrupa içlerinde ulaştıkları son yer olmuştur. 

2. İslam orduları Fransa’dan çekilerek İspanya’ya dönmeye ve  devamlı gerilemeye başlamışlardır.
Emevîler Dönemi Genel Özellikleri

1.İstanbul iki kez kuşatılmışsa da fethedilememiştir.
2. İslam orduları 711 yılında İspanya’nın fethine başlamış böylece İslamiyet Avrupa’da da yayılmaya başlamıştır.

3.Müslümanlar İspanya’ya ENDÜLÜS adını vermişlerdir.732 yılında Puvatya Savaşı’nda Franklara yenilene kadar Avrupa’da ilerlemişlerdir.

Emevilerin Yıkılışında Etkili Olan Nedenler:

1.Arap milliyetçiliği yapmaları ve diğer milletlere değer vermemeleri

2-Arap olmayanlar Müslüman olsa da onlara Mevali adını verip  eşit ve adil davranmamaları (İslamı kabul etmelerine rağmen onlardan cizye toplamaları)Not: Bu ilk iki madde mevali arasında İslamda herkesin eşit olduğunu ve üstünlüğün takvada olduğunu söyleyen “Şuubiye Hareketi”nin doğmasında etkili olmuştur.

3–Peygamber(SAV) ailesine düşmanca davranmaları

4- Abbasiler’in Emeviler’e karşı gizli yıkıcı faaliyette bulunmaları.

5-Haricilerin ve Şiilerin çalışmaları

Bütün bunlar yaşanırken Abbasilerden olan   Ebu Müslim El-Horasani ayaklanıp Emeviler’le mücadeleye girişmiş, onları mağlup ederek Abbasi Devletinin kurulmasını sağlamıştır (750).

Not: Burda yazdığımız halifeler uzun süre halifelik yapmış olan ve daha çok etkili olmuş olan Emevî halifeleridir.

Avrupa'da İslamiyetin Yayılması

ENDÜLÜS EMEVΠDEVLETİ ( 756-1031 )

A. İspanya’da kurulan ilk İslam Devleti’dir. (Başkent Kurtuba)

B. Abbasilerden kaçabilen Emevilerce kuruldu. (Halife Hişam’ın torunu Abdurrahman tarafından)

C. İlim ve kültür alanında ilerlediler. (Kurtuba Sarayı) Bir çok Avrupalı öğrenci hatta papazlar Endülüs’e giderek eğitim gördü.

D. Halifelikte hak iddia ettiler.

E. III.Abdurrahman zamanında en parlak dönemini yaşadı.

F. İç karışıklıklar ve çevresindeki hristiyan krallıkların baskısı sonucu 1031’de yıkıldı. Yerine 28 tane beylik kuruldu. (Bu beyliklere genel manada Tevaif-i Mülk veya Mülûkü’t-Tavâif) Bunlardan en önemlisi ve son yıkılanı Beni Ahmer Devleti idi.
Tarihi süreç:
1.Endülüs Emevî Devleti (756-1031)
2.Bağımsız Beylikler/Tavaifi Mülk (1031-1091)
3.Murabıtlar  (1091-1147)
4.Muvahhidler(1147-1229)
5.Benî Ahmer (1238-1492)

BENΠAHMER DEVLETİ ( 1232-1492 )

A. Gırnata İslam Devleti de denir. (Granada Sultanlığı)

B. İspanya’daki son Müslüman devlettir. (Başkent Gırnata)

C. İlimde çok ileriydiler ve Avrupa’dan öğrenciler gelirdi.

D. 1492’de Hristiyanlar yıktı. Müslümanları ve Yahudileri katlettiler. Osmanlı Devleti yardım ederek Oruç Reis ve Hızır Reis'i gönderip İspanya’daki birçok Müslüman ve Yahudi’yi ölümden kurtardı. Kurtarılan Seferad Yahudileri Selanik, İzmir ve İstanbul’a yerleştirildi.

ENDÜLÜS MEDENİYETİ

1. Beni Ahmer Devleti zamanında Tuleytula’da kurulan tercüme akademisinde İslam medeniyetinin temel kaynakları Avrupa Dillerine tercüme edilmiştir.
2. Çeşitli ülkelerden gelen ilim insanlarının çalıştığı bu akademide felsefe, matematik, astronomi, tıp, kimya, tarih, coğrafya ve edebiyat alanlarında İslam bilginlerine ait pek çok eser Arapça’dan Batı dillerine tercüme edildi.
A.Kettonlu Robert Kur’an’ı Latinceye
B.Kartacalı Constantin (Konstantin) Müslüman Hekimlerin(Doktorların) tıp eserlerini Latinceye
C.Cremonalı Gerard (Kremonalı Gerard) Farabi’nin “İhsâü’l-Ulûm” adlı eseri ile Zehrâvî’nin “Et-Tasrîf” adlı otuz ciltlik tıp ansiklopedisini Latinceye
D.Dominicus Gundissalinus (Dominikus Gundisalinus) İbn-i Sina’nın ünlü eseri “Eş-Şifa”yı Latinceye çevirdiler
3. Endülüs’lü felsefeci İbn-i Rüşd oldu fikirleriyle Maimonides (Maymonides), Spinoza ve lmmanuel Kant (İmmanüel Kant) gibi Avrupa medeniyetinin temellerini atan önemli filozoflar üzerinde etkili oldu.
4.Avrupa ‘da Hristiyan ilahiyat çevrelerini dine bakış noktasında etkilemişlerdir.
5. Çok kıymetli mimari eserler bırakmışlardır. Bunların en önemlileri : Kurtuba Ulu Camisi ile İslam sanatının Endülüs’teki en görkemli örneği olan Elhamra Sarayı’dır.

ELHAMRA SARAYI

Elhamra, Gırnata’ya hâkim bir tepe üzerindeki düzlükte, savunma kalesi ve saray olarak yapılmıştır. Bu sebeple ilk bakışta estetikten uzak bir görünümü varmış gibi gözükse de kale duvarlarının içinde muazzam güzellikte bir sarayla karşılaşılır. Duvarlarında kırmızı tuğla, damında kırmızı kiremit kullanıldığı için ismi kırmızı, yani “Elhamra” denilmiştir. Nasri hükümdarları yeni yapılarla kaleyi daha da  büyüttüler. Böylece Elhamra, saray ve köşklerden kurulmuş bir kompleks hâline geldi. Sarayların içi kadar bahçeleri de güzeldir. Bunlardan en şahaneleri uzun bir havuzla taçlandırılmış olan El-Bürke Bahçesi (Avlusu), döşemesi mermer kaplı Meksuar Avlusu ve Arslanlı Avlu’dur. Elhamra Sarayı, zarif ve zengin süslemeleri, avluları ve havuzlarıyla komple bir yapıdır. Şarlken Endülüs’ü ele geçirince sarayın bir bölümünü yıktırdı ve yerine Rönesans tarzında bir saray yaptırmaya kalktı. 1522’deki zelzelede ve 1590’da saray bir miktar daha zarar gördü. Ancak, 19. yy. ın ikinci yarısından itibaren korunmaya alındı ve günümüze dek gelebildi.