Türkistan'dan Türkiye'ye Devlet ve Ordu Teşkilatında Meydana Gelen Değişim

-

 

Türk Devlet ve Ordu Teşkilatı: Dönüşüm ve Süreklilik | Çalışma Kağıdı

Türkistan'dan Türkiye'ye: Devlet ve Ordu Teşkilatı

Bin Yıllık Süreklilik ve Yenilik

1. Türkistan Dönemi: Bozkırın Gücü ve Törenin İhtişamı

Türk devlet geleneği, köklerini Orta Asya bozkırlarından alır. Bu dönemde konar-göçer yaşam tarzı ve töre, hem devletin hem de ordunun temelini oluşturmuştur.

Devlet Teşkilatı Özellikleri:

  • İkili Teşkilat: Doğuyu Kağan, Batıyı ise Kağan'ın kardeşi veya akrabası yönetir (Doğu daha kutsaldır).
  • Kut Anlayışı: Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılır.
  • Toy (Kurultay): Devlet işlerinin görüşüldüğü, Kağan'ın dahi bağlı olduğu töreye uygun kararların alındığı meclis.

Ordu Teşkilatı Özellikleri:

  • Onlu Sistem: Mete Han tarafından MÖ 209'da kurulan, dünyanın ilk düzenli ordusu kabul edilen onlu sistem.
  • Halk-Ordu Ayrımı Yok: "Millet-ordu" anlayışı; eli silah tutan herkes asker sayılır.
  • Süvari Birlikleri: Atlı okçulukta uzmanlaşmış, hızlı ve hareketli birlikler.

2. Türkiye Dönemi: Yeni Coğrafya, Yeni Yapılanma

Türklerin Anadolu'ya yerleşmesiyle birlikte hem devlet hem de ordu teşkilatında yeni ihtiyaçlar ve adaptasyonlar ortaya çıkmıştır. Yerleşik hayatın ve İslam medeniyetinin etkisi belirgindir.

Devlet Teşkilatı Değişimleri:

  • Merkeziyetçilik: Beylikler dönemi sonrası Osmanlı'da mutlakiyetçi ve güçlü bir merkeziyetçi yapı.
  • Divan-ı Hümayun: Devlet işlerinin yürütüldüğü geniş yetkili danışma ve yönetim organı.
  • Vakıf Sistemi: Sosyal devlet anlayışının kurumsal hale gelmesi, sivil toplumu desteklemesi.

Ordu Teşkilatı Değişimleri:

  • Kapıkulu Ocağı (Yeniçeriler): Sürekli ve profesyonel, maaşlı piyade birlikleri (devşirme sistemi ile).
  • Tımarlı Sipahiler: Toprağa bağlı, atlı ve maaş yerine topraktan geçinen askerî sınıf.
  • Donanma: Denizciliğin gelişmesiyle oluşturulan güçlü deniz gücü.

3. Karşılaştırmalı Analiz: Süreklilik ve Farklılıklar

Türkistan'dan Türkiye'ye uzanan süreçte Türk devlet ve ordu teşkilatında hem korunan hem de değişen unsurlar olmuştur.

Özellik Türkistan Dönemi Türkiye Dönemi (Selçuklu/Osmanlı)
Yönetim Anlayışı Kut anlayışı, Töre, İkili Teşkilat Mutlak Monarşi, İslam Hukuku (Şeriat), Merkeziyetçilik
Askeri Yapı Millet-ordu, Onlu Sistem, Süvari Ağırlıklı Profesyonel Ordu (Kapıkulu), Tımarlı Sipahiler, Donanma, Piyade Ağırlığı
Yönetim Organları Toy (Kurultay) Divan-ı Hümayun
Finansman Savaş ganimetleri, ticaret vergileri Vergi Sistemi, Vakıflar, Tımar Sistemi
Maarif Modeli ile Okuma: Bu değişimler, Türk devletlerinin içinde bulundukları coğrafi ve kültürel şartlara esneklik ve adaptasyon yeteneğinin bir göstergesidir. Bu, sürdürülebilir başarı için kilit bir değerdir.

Düşün ve Tartış Etkinliği

Orta Asya'daki "Millet-ordu" anlayışının, Osmanlı'daki "Kapıkulu" ve "Tımarlı Sipahi" sistemlerine dönüşmesinin temel nedenleri neler olabilir? Bu dönüşümün avantaj ve dezavantajlarını değerlendiriniz.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli - Tarih Eğitimi Dokümanı | 2025

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yüzyıl Hesaplamaları

-
Resim
 Milattan Sonraki tarihler için aşağıdaki şekilde hesaplarız. Tarihimiz eğer iki basamaklı veya tek basamaklı ise 1. yüzyıldır. Örnek: 59 ⇒ 1. yy 7⇒ 1. yy 87 ⇒ 1. yy Tarihimiz eğer üç basamaklı ise yüzler basamağına 1 ekliyoruz. Örnek: 600 ⇒ 6 + 1 = 7. yy 857 ⇒ 8 + 1 = 9. yy 0-25 yüzyılın 1. çeyrek 25-50 yüzyılın 2.çeyrek 50-75 yüzyılın 3.çeyrek 75-100 yüzyılın 4.çeyrek 0-50 yüzyılın ilk yarısı 50- 100 yüzyılın ikinci yarısı Yüzyılın hangi yarısında olduğunu öğrenmek için verilen yılın son iki rakamına bakmak gerekir. son iki rakama göre; M.Ö 0-49 II. yarı 50-99 I. yarı Aynı şekilde verilen yılın kaçıncı çeyrekte olduğunu görmek için yine son iki rakama bakılır. son iki rakama göre; M.Ö 0-24 IV. çeyrek 25-49 III. çeyrek 50-74 II. çeyrek 75-99 I. çeyrek Soru: MÖ 1383 yılı, kaçıncı yüzyıl...
Devamını Oku

Hz. Peygamberin Temsil Görevi

-
Hz. Muhammed’in (s.a.v.) Temsil Görevi Hz. Muhammed’in (s.a.v.) bir diğer görevi ise temsildir. Temsil sözlükte “simge, örnek olma, belirgin özellikleri ile yansıtma, birinin veya bir topluluğun adına davranma” gibi anlamlara gelir. Hz. Muhammed (s.a.v.), gerek ümmeti gerekse tüm insanlık için dinî ve dünyevi konularda en güzel örnek olmuştur. Kur’an-ı Kerim’de  “İçinizde Allah’ın lütfuna ve ahiret gününe umut bağlayanlar, Allah’ı çokça ananlar için hiç şüphe yok ki Resulullah’ta güzel bir örneklik vardır.”  ayetiyle bu konuya dikkat çekilmiştir. Hz. Peygamber de  “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim. ”buyurarak temsil görevine işaret etmiştir. Kur’an’ın ilk muhatabı olan Hz. Peygamber onu en iyi şekilde anlamış ve yaşamıştır. Böylece söz, fiil ve davranışlarıyla insanlara örnek olmuştur. Onun ahlakını en güzel şekilde tarif eden kişi, Hz. Aişe (r.a.) olmuştur. Hz. Peygamber’in ahlakının nasıl olduğunu sorulduğunda Hz. Aişe (r.a.): “Siz hiç Kur’an okumuyor m...
Devamını Oku

OSMANLI’DA SÖZLÜ VE YAZILI KÜLTÜR

-
Sözlü kültür Eski Türk destanlarında, şiirlerinde yer alan  temalar  Osmanlıların kuruluş döneminde Rumeli’ye gerçekleştirdiği fetih hareketlerine de yansımıştır. Osmanlı esnaf teşkilatı içinde yetişen saz şairleri  bu  sözlü kültürü devam ettirmişlerdir.Örnek: Köroğlu. XV. yüzyıldan itibaren en çok görülen sözlü edebiyat ürünü halk hikâyeleridir. Örnek:  Ferhat ile Şirin, Arzu ile Kamber . Ayrıca  Yazıcıoğlu Mehmed’in Hz. Muhammed’i anlatan Muhammediyye,  Kur’an-ı Kerim’den sonra en çok okunan kitap olmuştur. Köy seyirlik oyunları, kukla, karagöz, meddah ve orta oyunu, sözlü kültürel geleneğin en zengin unsurlarını taşıyan tiyatro örnekleridir. Edirne ve Topkapı saraylarında başlatılan helva sohbetleri de bir başka sözlü kültür geleneği olarak Osmanlı’daki üst ve orta sınıfı bir araya getirmiştir.  Türkülerin, ilahilerin, marşların söylendiği, oyunların oynandığı bu toplantılar XX. yüzyılın ilk yarısına kadar sürmüştür. Yazılı K...
Devamını Oku