Fransız Mandası'ndan Bağımsızlığa: Suriye’nin Parçalanma ve Direniş Tarihi

 

Fransız Mandası'ndan Bağımsızlığa: Suriye’nin Parçalanma ve Direniş Tarihi

Suriye denilince akla bugün gelen sorunlu yapısının temel taşları aslında bir asır önce, haritaların cetvelle çizildiği o karanlık odalarda başladı. Fransız Mandası dönemi, Suriye’nin hem sınırlarını hem de bugün hala mücadele ettiği  toplumsal fay hatlarını belirledi. İşte Osmanlı’nın gidişinden Fransızların çekilişine kadar Suriye’nin kısa ama yoğun tarihi.

1. Kısa Süren Bir Rüya: Faysal’ın Krallığı

İttihatçıların Osmanlı Devleti'nin içine sokarak devleti sürüklediği I. Dünya Savaşı sonrası Osmanlı orduları çekildiğinde, Emperyalist Avrupa Güçleriyle Osmanlı Devleti'ne karşı anlaşmış olan Şerif Hüseyin’in oğlu I. Faysal liderliğinde Şam’da bağımsız bir Suriye Krallığı kuruldu. Ancak Aşırı Arap Milliyetçiliğinin gördüğü bu "Ayrı Devlet rüyası" çok kısa sürdü. 1920’de San Remo Konferansı ile Suriye, kağıt üzerinde Fransa’ya teslim edildi. Fransız ordusu, Meyselun Savaşı ile Şam’a girerek bu kısa süreli bağımsızlığa son verdi.

2. Parçala ve Yönet: Fransızların "Devletçik" Stratejisi

Dersimiz Tarih Uygulaması Burda İndir

Fransızlar, bölgeyi kontrol altında tutmak için tarihin en meşhur taktiklerinden birini uyguladı: Divide et Impera (Böl ve Yönet). Suriye, mezhepsel ve etnik kimliklere göre küçük parçalara bölündü:

Şam ve Halep Devletleri: Sünni Arap gücünü bölmek için iki büyük merkez birbirinden ayrıldı.

Alevi ve Dürzi Devletleri: Azınlık gruplara özerklik verilerek merkezi hükümete karşı bir denge unsuru oluşturuldu.

Lübnan'ın Ayrılması: Hristiyan nüfusu koruma bahanesiyle Lübnan, Suriye’den tamamen koparıldı.

3. Kuzeydeki Denge Oyunu: Kürtler ve Aşiretler

Fransa, kuzeydeki Cezire bölgesinde ise daha sofistike bir politika izledi. Müstakil bir Kürt devleti kurmak yerine (Türkiye ile olan diplomatik dengeler nedeniyle), Kürtleri ve Hristiyanları (Süryaniler, Ermeniler) Sünni Arap milliyetçiliğine karşı bir "tampon bölge" olarak kullandı. Aşırı Kürt Milliyetçiliği  faaliyetlerine (Hoybun Cemiyeti, Hawar dergisi gibi) alan açarak, Şam’ın etkisini kırdı.

4. Suriye’de Bir Alternatif: Türkiye’ye Bağlanma İsteği

İşgal yıllarında özellikle Halep ve çevresinde ciddi bir Türkiye taraftarı eğilim vardı. Fransız sömürgesinden kurtulmak isteyen yerel aşiretler ve dindar kesimler, Ankara Hükümeti ile birleşmeyi bir kurtuluş yolu olarak gördü. Ancak 1921 Ankara Antlaşması ile devrin şartları gereği Fransızlarla anlaşan Ankara Hükümetinin bu şekilde Suriyeyi dışarda bırakan bir tavra girmesi, bu hareketin de  zamanla Arap milliyetçiliğine tabi olmasına neden oldu, Arnavutluk'un Osmanlı Devleti'nen ayrılışında olduğu gibi.

5. Bağımsızlığın Sancılı Doğuşu

1925’teki Büyük Suriye İsyanı Fransızları sarssa da, gerçek bağımsızlık ancak 1946’da geldi. Fransızların çekildiği 17 Nisan günü bugün hala "Tahliye Günü" olarak kutlanır. Ancak geride bırakılan bu parçalı yapı; bugünkü Suriye'de Şara Hükümetini halen uğraştırmaktadır.