XVII. Yüzyıl Sonrası Osmanlı Ekonomisi

XVII. Yüzyıl Sonrası Osmanlı Ekonomisi 

---

1. Ticaret Yolları ve Coğrafi Keşifler

• Güzergah Değişimi: Coğrafi Keşifler ile ticaret Atlas Okyanusu'na kaydı; Akdeniz ve Karadeniz limanları önemini yitirdi.

• Enflasyon ve Değer Kaybı: Amerika'dan gelen gümüş ve altının Avrupa'ya girişi, Osmanlı akçesinin değer kaybetmesine ve ekonomik krize yol açtı.

2. Toprak Sistemi ve İdari Değişimler

• Tımar Sisteminin Bozulması: Güvenlik sorunları doğdu, köylüler toprağı terk ederek şehre göç etti.

• İltizam Sistemi: Hazineye acil nakit sağlamak için vergi toplama işi (mukataa) ihaleye açıldı.

• Malikâne Sistemi: Vergi kaynaklarının ömür boyu verilmesiyle "Ayan" denilen güçlü yerel bir zümre oluştu ve devlet otoritesi sarsıldı.

3. Merkantilizm ve Osmanlı Farkı

• Merkantilizm: Avrupa, ihracatı artırıp ithalatı kısıtlayarak değerli maden biriktirmeye odaklandı.

• Osmanlı Yaklaşımı: Osmanlı ise halkın ihtiyacını karşılamayı (iaşecilik) esas aldı ve ithalatı teşvik etti. Kapitülasyonların süreklilik kazanmasıyla Osmanlı, Avrupa'nın "açık pazarı" haline geldi.

4. Para Politikası ve Finansal Çöküş

• Tağşiş (Paranın Ayarıyla Oynama): Ekonomik sıkıntılar nedeniyle paranın değeri düşürüldü; bu durum Yeniçeri isyanlarına yol açtı.

• Kağıt Para ve Reform: İlk kağıt para (Kaime) basıldı. 1844'te yapılan düzenleme ile Kuruş, Mecidiye ve Lira sistemine geçildi.

5. Sanayi İnkılabı ve Dış Borçlanma

• Sanayileşememe: Avrupa sanayi malları Osmanlı pazarını istila etti, yerli el sanatları ve loncalar çöktü.

• Dış Borçlar: İlk dış borç 1854'te Kırım Savaşı sırasında İngiltere'den alındı.

• Düyun-u Umumiye: Borçlar ödenemeyince 1881'de Muharrem Kararnamesi ile Genel Borçlar İdaresi kuruldu ve Osmanlı'nın gelir kaynaklarına Avrupalı devletlerce el konuldu.