Tarih 11 II.Dönem I.Yazılılya Hazırlık

-

 Mebide ilgili konu anlatımları linkleri: 1.Orduda Modernleşme

                                                                2.Sosyal Hayattaki Değişimler

                                                                3.Osmanlı Devleti'ne Yönelik İç ve Dış Tehditler

MODERN ORDUYA GEÇİŞ VE ZORUNLU ASKERLİK

1. Zorunlu Askerlik Sisteminin Doğuşu

  1. yüzyılın sonundan itibaren orduların yapısı kökten değişmiştir.

  • Temel Tetikleyici: 1789 Fransız Devrimi ve beraberinde gelen Ulusçuluk (Milliyetçilik) akımı.

  • Amaç: İmparatorlukların parçalanma tehlikesine karşı merkezi otoriteyi güçlendirmek ve devleti savunmak.

  • Orduya Yüklenen Yeni Misyon: * Milletin Okulu: Ordu sadece savaş yeri değil; okuma-yazma, resmi dil ve milli değerlerin öğretildiği bir eğitim yuvası haline geldi.

    • Vatandaşlık Eğitimi: Bireylere "vatandaşlık" bilinci aşılandı.

2. Osmanlı Ordusunda Modernleşme Evreleri

Osmanlı, Avrupa'daki Sanayi İnkılabı ve teknolojik gelişmelere aynı hızla ayak uyduramayınca teknoloji üreten değil, teknoloji kullanan bir devlet haline geldi.

A) Nizam-ı Cedit Dönemi (III. Selim)

  • Özellik: Batılı tarzda talim yapan, tüfek kullanan modern ilk ordudur.

  • Ekonomi: Bu ordunun giderlerini karşılamak için İrad-ı Cedit hazinesi kurulmuştur.

  • Başarı: Napolyon'un Mısır işgali sırasında Akka Kalesi önünde Fransızları mağlup etmiştir.

  • Son: Yeniçerilerin ve bazı çevrelerin tepkisiyle çıkan Kabakçı Mustafa İsyanı (1807) sonucu dağıtılmıştır.

B) Vakay-ı Hayriye: Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)

II. Mahmut, yeniliklerin önündeki en büyük engel olan Yeniçeri Ocağı'nı ulemanın ve halkın desteğiyle kaldırmıştır.

✅ Faydaları❌ Zararları / Riskleri
Islahatların önündeki en büyük engel kalktı.Büyük bir güvenlik boşluğu oluştu.
Devletin merkezi otoritesi güçlendi.Yunan İsyanı sırasında devlet savunmasız kaldı.
Modernleşme süreci hız kazandı.Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı bastırılamadı.

C) Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye

Yeniçeri Ocağı yerine kurulan modern ordudur.

  • Şartlar: 15-30 yaş arası gençler alınır.

  • Süre: 15 yıl hizmet süresi vardır (Bu sürede evlenmek veya başka iş yapmak yasaktır).

  • Emeklilik: 15 yılı dolduran asker emekli olma hakkı kazanır.

3. Osmanlı'da Zorunlu Askerliğe Geçiş Süreci

  • Redif Birlikleri: Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye'nin sayıca yetersiz kalması üzerine Anadolu'da kurulmuştur.

  • Tanzimat Fermanı (1839): Askerliğin bir "vatan görevi" olduğu ve vatandaşların ortak sorumluluğu olduğu fikri ilk kez hukuki bir metne girdi.

  • Kesin Geçiş (1909): İttihat ve Terakki döneminde çıkarılan kanunla gayrimüslimlerin de askere alınmasıyla tam anlamıyla zorunlu askerlik sistemine geçilmiştir.

💡 Kritik Bilgi: Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasına "Hayırlı Olay" anlamında Vakay-ı Hayriye denir. Bu olaydan sonra yapılan tüm yeniliklerin önü açılmıştır.


XIX. YÜZYILDA SOSYAL VE KURUMSAL DEĞİŞİM

1. Ulaşım ve Haberleşme: "Merkezi Otoritenin Çelik Ağları"

Osmanlı Devleti, demir yolu ve telgrafı sadece ekonomik bir araç değil, devletin gücünü en uzak köşeye ulaştırma aracı olarak görmüştür.

A) Demir Yolları

  • İlk Adım: Anadolu’daki ilk hat İzmir-Aydın (1867) hattıdır.

  • Finansman: Genelde yabancı şirketler tarafından yapılmıştır (yüksek maliyet nedeniyle).

  • Hicaz Demir Yolu (Önemli!): II. Abdülhamid döneminde yapılan bu hat, finansmanı ve tasarımıyla tamamen yerli ve İslami bağışlarla yapılmış bir girişimdir.

  • Amaçlar: İsyanları hızlı bastırmak, asker sevkiyatı yapmak, vergileri toplamak ve ticareti geliştirmek.

B) Telgraf (Hızlı Haberleşme)

  • İlk Hat: 1855 yılında Kırım Savaşı sırasında kurulmuştur.

  • Sonuç: Telgraf ve demir yolu, padişahın merkezden taşrayı daha sıkı kontrol etmesini sağlayarak Merkezi Otoriteyi güçlendirmiştir.

2. Eğitimde Modernleşme: "Yeni Orduya Yeni Nesil"

Klasik medrese eğitiminin yanına Batı tarzı askeri ve teknik okullar açılmıştır.

Okul AdıKurucu / DönemAmacıGünümüzdeki Karşılığı
HendesehaneI. Mahmud (1734)İlk modern askeri okul.-
Mühendishane-i Bahr-i Hümâyun1775 (Deniz)Batı tarzı deniz subayı yetiştirmek.Deniz Harp Okulu
Mühendishane-i Berr-i HümâyunIII. Selim (Kara)Kara ordusu için mühendis yetiştirmek.İTÜ / MSÜ
Mekteb-i HarbiyeII. MahmudModern subay yetiştirmek.Kara Harp Okulu
Mekteb-i TıbbiyeII. MahmudOrdunun sağlık personeli ihtiyacı.Tıp Fakülteleri
Mekteb-i Mülkiye1859 (Sivil)Modern devlet adamı yetiştirmek.Ankara Üniv. SBF

⚠️ Dikkat: Kapitülasyonlar nedeniyle açılan Yabancı Okullar, devletin denetimi dışında kalarak zaman zaman ayrılıkçı faaliyetlerin merkezi olmuştur.

3. Sosyal Devlet ve Yardım Kurumları

II. Abdülhamid dönemi, modern sosyal yardım kurumlarının kurumsallaştığı dönemdir.

  • Dârülaceze (1895): Din ve millet ayrımı yapmadan çocuk, yaşlı ve kimsesizlere kapısını açan ilk modern sosyal yardım kurumudur.

  • Dârülhayr-ı Ali: Ermeni olayları sonrası yetim kalan Müslüman çocukların eğitimi için açılmıştır.

  • Himaye-i Etfal Cemiyeti (1908): Kimsesiz çocukları koruma amacıyla kurulmuştur (Bugünkü Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü).

  • Tekaüd Sandığı (1881): Memurlar için kurulan modern emeklilik sisteminin temelidir.

4. Millî Kimliğin Simgeleri: Dil, Aile ve Bayrak

  • Dil ve Aile: Türk milleti, göçlere ve farklı kültürlere rağmen bu iki kurum sayesinde milli benliğini korumuştur.

  • Al Sancak: III. Selim döneminde sekiz köşeli olan yıldız, Abdülmecid döneminde beş köşeliye dönüşmüş ve 19. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı’nın resmi milli bayrağı kabul edilmiştir.

OSMANLI’YA YÖNELİK İÇ VE DIŞ TEHDİTLER (1774-1914)

1. DIŞ TEHDİTLER: "Kurtlar Sofrasında Bir İmparatorluk"

Dış tehditlerin temelinde "Şark Meselesi" (Türkleri Avrupa'dan atma ve mirasını paylaşma) yatar.

A) Gizli ve Açık Paylaşım Projeleri

  • Grek Projesi: Rusya'nın İstanbul merkezli bir Bizans İmparatorluğu kurma hayali.

  • Dakya Projesi: Rusya ve Avusturya'nın Balkanlar'da (Eflak-Boğdan) ortak bir devlet kurma planı.

  • Panslavizm: Rusya’nın Balkanlar’daki tüm Slavları (Bulgar, Sırp, Karadağ) kendi çatısı altında birleştirerek sıcak denizlere inme stratejisi. (Özellikle 93 Harbi öncesi zirve yapmıştır).

B) Kritik Dış Müdahaleler ve Savaşlar

  • Navarin Baskını (1827): İngiltere, Fransa ve Rusya; Osmanlı'nın iç meselesi olan Yunan isyanına müdahale ederek donanmamızı yaktı. Bu, "Denge Siyaseti"nin ne kadar kırılgan olduğunu gösterir.

  • Kırım Savaşı (1853-1856): Rusya'nın "Kutsal Yerler" ve "Ortodoksların Koruyuculuğu" bahanesiyle saldırmasıdır.

    • Kritik Ayrıntı: Sinop Baskını ile donanmamız tekrar yakıldı. Osmanlı galip gelse de Paris Antlaşması ile Karadeniz'de asker bulundurması yasaklanarak "yenik devlet" muamelesi gördü.

  • 93 Harbi (1877-1878): Rus ordularının İstanbul (Yeşilköy) ve Erzurum önlerine kadar geldiği felakettir.

    • Berlin Antlaşması: İngiltere, Osmanlı'yı Rusya'ya karşı "koruma" vaadiyle Kıbrıs'ın yönetimini ele geçirdi.

2. İÇ TEHDİTLER: "İçeriden Çatırdayan Yapı"

Dış güçler, Osmanlı’nın içindeki sorunları kullanarak imparatorluğu zayıflatmıştır.

A) Milliyetçilik İsyanları (Fransız İhtilali Etkisi)

  • Yunan (Mora) İsyanı: Avrupalı devletlerin tam desteğini alan ilk başarılı ayrılıkçı isyandır (1829 bağımsızlık).

  • Sırp İsyanları: Rusya’nın kışkırtmasıyla başlayan ve aşama aşama (ayrıcalık -> özerklik -> bağımsızlık) başarıya ulaşan süreç.

  • Ermeni Meselesi: Berlin Antlaşması'nın 61. maddesiyle ilk kez uluslararası bir "iç tehdit" ve müdahale aracı haline gelmiştir.

B) Güçlü Valilerin İsyanı

  • Kavalalı Mehmet Ali Paşa Meselesi: Bir valinin (Mısır Valisi), kendi padişahını (II. Mahmut) devirecek güce ulaşmasıdır.

    • Sonuç: Osmanlı, kendi valisini durdurmak için Rusya'dan yardım istemek zorunda kalmış (Hünkar İskelesi Ant.), bu da devleti dış müdahaleye tamamen açık hale getirmiştir.

C) Askeri İtaatsizlik: Yeniçeri Ocağı

  • Yeniçeriler, ıslahat yapmak isteyen padişahları (III. Selim gibi) tahttan indirerek devleti içeriden felç etmiştir. Vakay-ı Hayriye (1826) ile bu tehdit kanlı bir şekilde ortadan kaldırılmıştır.

3. ÖZET: TEHDİTLERE KARŞI REAKSİYONLAR

TehditOsmanlı'nın CevabıSonuç
Rus YayılmacılığıDenge Siyaseti (İngiltere/Fransa desteği)Ömür uzadı ama borçlanma arttı.
MilliyetçilikTanzimat ve Islahat FermanlarıEşitlik vaat edildi ama parçalanma durmadı.
Yeniçeri İsyanıVakay-ı HayriyeModern ordunun (Asakir-i Mansure) önü açıldı.

 

Dersimiz Tarih

Dersimiz Tarih Uygulaması

Tarih Derslerinden Tarih Alanında Hemen Herşeye Kadar Dijital Tarih Bilgi Merkezi.

Google Play'den İndir

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yüzyıl Hesaplamaları

-
Resim
 Milattan Sonraki tarihler için aşağıdaki şekilde hesaplarız. Tarihimiz eğer iki basamaklı veya tek basamaklı ise 1. yüzyıldır. Örnek: 59 ⇒ 1. yy 7⇒ 1. yy 87 ⇒ 1. yy Tarihimiz eğer üç basamaklı ise yüzler basamağına 1 ekliyoruz. Örnek: 600 ⇒ 6 + 1 = 7. yy 857 ⇒ 8 + 1 = 9. yy 0-25 yüzyılın 1. çeyrek 25-50 yüzyılın 2.çeyrek 50-75 yüzyılın 3.çeyrek 75-100 yüzyılın 4.çeyrek 0-50 yüzyılın ilk yarısı 50- 100 yüzyılın ikinci yarısı Yüzyılın hangi yarısında olduğunu öğrenmek için verilen yılın son iki rakamına bakmak gerekir. son iki rakama göre; M.Ö 0-49 II. yarı 50-99 I. yarı Aynı şekilde verilen yılın kaçıncı çeyrekte olduğunu görmek için yine son iki rakama bakılır. son iki rakama göre; M.Ö 0-24 IV. çeyrek 25-49 III. çeyrek 50-74 II. çeyrek 75-99 I. çeyrek Soru: MÖ 1383 yılı, kaçıncı yüzyıl...
Devamını Oku

Hz. Peygamberin Temsil Görevi

-
Hz. Muhammed’in (s.a.v.) Temsil Görevi Hz. Muhammed’in (s.a.v.) bir diğer görevi ise temsildir. Temsil sözlükte “simge, örnek olma, belirgin özellikleri ile yansıtma, birinin veya bir topluluğun adına davranma” gibi anlamlara gelir. Hz. Muhammed (s.a.v.), gerek ümmeti gerekse tüm insanlık için dinî ve dünyevi konularda en güzel örnek olmuştur. Kur’an-ı Kerim’de  “İçinizde Allah’ın lütfuna ve ahiret gününe umut bağlayanlar, Allah’ı çokça ananlar için hiç şüphe yok ki Resulullah’ta güzel bir örneklik vardır.”  ayetiyle bu konuya dikkat çekilmiştir. Hz. Peygamber de  “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim. ”buyurarak temsil görevine işaret etmiştir. Kur’an’ın ilk muhatabı olan Hz. Peygamber onu en iyi şekilde anlamış ve yaşamıştır. Böylece söz, fiil ve davranışlarıyla insanlara örnek olmuştur. Onun ahlakını en güzel şekilde tarif eden kişi, Hz. Aişe (r.a.) olmuştur. Hz. Peygamber’in ahlakının nasıl olduğunu sorulduğunda Hz. Aişe (r.a.): “Siz hiç Kur’an okumuyor m...
Devamını Oku

KURTULUŞ SAVAŞ'INDA CEPHELER

-
Resim
KURTULUŞ SAVAŞ'INDA CEPHELER 1. Doğu Cephesi ·  Bu cephede, Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurmak isteyen Ermeniler ile savaşılmıştır. ·  TBMM Hükümeti 15. Kolordu komutanı Kazım Karabekir Paşayı Doğu Cephesi Komutanlığına atadı. ·  9 Haziran 1920'de harekete geçen Kazım Karabekir Paşa 30 Ekimde Ermenileri kesin bir mağlubiyete uğratarak Doğu Anadolu'nun tamamını kurtardı. ·  Ermenilerin isteği üzerine Gümrü Barış Antlaşması imzalandı. (3 Aralık 1920). Antlaşmanın Yorumu: ·  TBMM Hükümeti'nin uluslar arası alanda kazandığı İlk askeri ve siyasi başarısıdır. ·  Sevr Antlaşması'nın geçersizliği ilk kez uluslar arası bir antlaşmada onaylanmıştır. ·  Ermeni sorunu çözüme kavuşturulmuş oldu. · Doğu Cephesi'nin kapanması ile buradaki güçlerin büyük bir kısmı Batı Cephesi'ne  gönderilmiştir. 2. Güney Cephesi  ·  Düzenli orduların savaşmadığı tek cephedir. ·  Bölgede Fransız işgalcilere ve işbirlikçi Ermenil...
Devamını Oku

Dersimiz Tarih Uygulaması

Dersimiz Tarih Uygulaması
Yükle